Logo
  Γνωρίστε        

Οικολογική ισορροπία

          Ενδιαφέροντα  
     

 

‘Περί Φυσικών Εχθρών και Οικολογικής Ισορροπίας’

 

Είναι γενικά παραδεκτό πως τα φυσικά οικοσυστήματα σπανίως απειλούνται από ανεξέλεγκτα εντομολογικά προβλήματα. Ακόμη και αν υπάρξει έξαρση, συνήθως η γενεσιουργός αιτία είναι ανθρωπογενής, ενώ ο έλεγχος του ‘υπό έξαρση’ είδους αποκαθίσταται και μάλιστα χωρίς τη δική μας παρέμβαση. Εάν λοιπόν εξαιρέσουμε τον ανθρώπινο παράγοντα, η μείωση ενός επιδημικού πληθυσμού μπορεί να επέλθει με δύο βασικούς τρόπους.

•   Στην πρώτη περίπτωση, ο υπερπληθυσμός που αναπτύσσεται επιδρά στη δραστική μείωση της τροφής, των θέσεων αναπαραγωγής, ωοτοκίας, ανάπτυξης του είδους καθώς και σε άλλους παράγοντες που θα συντελέσουν στην πληθυσμιακή του μείωση. Δε θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι σε τέτοιες περιπτώσεις ο μεγαλύτερος εχθρός του είδους είναι ο ίδιος του ο εαυτός. Κάποια είδη δεν έχουν ρυθμιστικούς μηχανισμούς ελέγχου του πληθυσμού τους και συχνά, αφού έχουν καταβροχθίσει όλη την τροφή τους σε ένα συγκεκριμένο ενδιαίτημα (περιοχή διαβίωσης), οδηγούνται στη λιμοκτονία και τον αφανισμό. Άλλα είδη πάλι, ενεργοποιούν κατάλληλους μηχανισμούς ώστε ο πληθυσμός τους να μη ξεπεράσει τις δυνατότητες ενός ενδιαιτήματος για την συντήρησή τους. Ένας τέτοιος μηχανισμός και μάλιστα ο σημαντικότερος είναι η μετανάστευση. Όταν δηλαδή ο συνωστισμός των ατόμων ενός είδους υπερβεί κάποιο όριο, ένα κομμάτι του πληθυσμού μεταναστεύει σε νέες περιοχές. Άλλοι αντίστοιχοι μηχανισμοί είναι ο κανιβαλισμός, η τροφική διάπαυση κ.α. που περιορίζουν μερικά τα επίπεδα πληθυσμού και δίνουν μικρή ‘παράταση ζωής’ στο ενδιαίτημα ώστε τα τροφικά αποθέματα που αφορούν το συγκεκριμένο είδος να επανέλθουν. Οι μηχανισμοί αυτοί ενεργοποιούνται μέσα από το ίδιο το είδος και όχι από τη φύση, η οποία δεν απαλλάσσεται από την ανησυχητική εξάπλωση του εν λόγω είδους. Πως απαντά λοιπόν η φύση σε οργανισμούς που με εσωτερικούς μηχανισμούς αντιπαρέρχονται τις δυσμενείς επιδράσεις του υπερπληθυσμού και πως αποκαθίσταται η οικολογική ισορροπία;

•   Η δεύτερη περίπτωση ελέγχου ενός αυξανόμενου πληθυσμού που αποτελεί μηχανισμό του οικοσυστήματος, γνωστή σε όλους μας, είναι μέσω των φυσικών εχθρών. Οι φυσικοί εχθροί είναι ο σημαντικότερος φυσικός παράγοντας ελέγχου του πληθυσμού ενός είδους και της διατήρησης της οικολογικής ισορροπίας.

     
           
           
           
           
           
           
           
 

 

 

 

   
 

 

         
               
 

         

         
               
               
       

Στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις καταβάλλονται τεράστιες προσπάθειες για τον περιορισμό των φυτοφάγων, συχνά χωρίς τα επιθυμητά αποτελέσματα. Δεν φαντάζει λοιπόν αντιφατικό στα φυσικά οικοσυστήματα οι εντομολογικές εξάρσεις να αυτοελέγχονται ενώ στα γεωργικά συστήματα, παρά την ανθρώπινη παρέμβαση, να υπάρχουν σοβαρά προβλήματα; Ασφαλώς και υπάρχουν διαφορές μεταξύ φυσικών οικοσυστημάτων και καλλιεργειών με σημαντικότερες τη μονοκαλλιέργεια και την περιορισμένη βιοποικιλότητα. Σίγουρα στην περίπτωση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων η ανεκτή πυκνότητα εντομολογικών πληθυσμών είναι κατά πολύ μικρότερη και η αντίδρασή μας σε μία προσβολή πρέπει να είναι άμεση. Δικαιολογεί όμως η ανάγκη μας για υψηλής ποιότητας προϊόντα την τακτική μας να καταφεύγουμε σε άλλα μέσα, αγνοώντας και συχνά βλάπτοντας βιολογικούς ρυθμιστικούς μηχανισμούς ελέγχου των φυτοφάγων όπως είναι οι φυσικοί εχθροί;

Η ωφέλιμη εντομοπανίδα και ακαρεοπανίδα στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις πρέπει να διαφυλάσσεται, να υποβοηθάται και να εμπλουτίζεται με τρόπο ορθολογικό και οικολογικό. Η τακτική αυτή θα βοηθήσει σημαντικά στον περιορισμό των φυτοφάγων ενώ οι ωφέλιμοι οργανισμοί μπορούν να αποτελέσουν λύση για πληθώρα εντομολογικών προσβολών. Στη Βόρεια Ευρώπη μεγάλο ποσοστό των θερμοκηπιακών καλλιεργειών εφαρμόζει βιολογική καταπολέμηση. Το 50% της παραγωγής φρούτων και λαχανικών χρησιμοποιεί περιβαλλοντικά φιλικές μεθόδους όπως ωφέλιμοι οργανισμοί, φερορμόνες και παγίδες. Στην Ολλανδία, ποσοστό μεγαλύτερο του 95% της καλλιέργειας της αγγουριάς παράγεται βιολογικά. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν πως οι δυνατότητες των βιολογικών φυτοπροστατευτικών σκευασμάτων είναι αξιόλογες και αξιόπιστες. Αυτό το οποίο χρειάζεται όμως είναι τεχνογνωσία καθώς η βιολογική καταπολέμηση απαιτεί υψηλό βαθμό επίβλεψης. Η έγκαιρη και σωστή αναγνώριση του φυτοφάγου είδους που απειλεί την καλλιέργεια, η εκτίμηση της παρουσίας των φυσικών του εχθρών εντός της εκμετάλλευσης καθώς και η σωστή επιλογή του ωφελίμου που θα εξαπολυθεί, εάν κριθεί απαραίτητο, είναι καθοριστικοί παράμετροι.

Τα βιολογικά φυτοπροστατευτικά σκευάσματα είναι εξειδικευμένα ενώ η δράση τους και το αποτέλεσμα εξαρτώνται σημαντικά από τη μέθοδο και τον χρόνο εξαπόλυσης, τις περιβαλλοντικές συνθήκες, την καλλιέργεια που το εφαρμόζουμε, τον πληθυσμό του βλαβερού τον οποίο επιθυμούμε να ελέγξουμε καθώς και άλλους παράγοντες. Κάθε βιολογικό σκεύασμα έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που πρέπει να εκμεταλλευτούμε ενώ για πολλά είναι συγκεκριμένες οι προϋποθέσεις για την εξαπόλυσή τους. Σημαντικό είναι επίσης να γνωρίζουμε τις δυνατότητές του, δηλαδή το αποτέλεσμα που θα πρέπει να περιμένουμε από κάποιο αρπακτικό ή παρασιτοειδές και σε πιο βάθος χρόνου μπορεί αυτό να επιτευχθεί. Η βιολογική καταπολέμηση είναι δυναμική μέθοδος και προϋποθέτει συχνούς ελέγχους των πληθυσμών πριν και μετά την εξαπόλυση ώστε να γίνονται και οι απαραίτητες ‘διορθωτικές κινήσεις’ εάν χρειαστεί, δηλαδή ενίσχυση του πληθυσμού του ωφελίμου, πιθανός συνδυασμός του με άλλους οργανισμούς και ίσως άλλα μέτρα που θα ευνοούσαν την προσαρμογή και την αναπαραγωγή του.

 

Δεν υπάρχει γενικός κανόνας για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος αλλά σωστές επιλογές για κάθε περίπτωση. Για τη λήψη σωστών αποφάσεων είναι επιβεβλημένη η ενημέρωση των συναδέλφων - γεωτεχνικών αλλά εξίσου σημαντική είναι και η εκπαίδευση των καλλιεργητών καθώς, όπως προαναφέρθηκε, η επίβλεψη και η τεχνογνωσία είναι το κλειδί στην αποτελεσματική αξιοποίηση των ωφελίμων οργανισμών.

 

Κατεβάστε αυτό το άρθρο σε μορφή PDF

 

Βιβλιογραφία

Guillon M., 2006. Current world situation on accaptance and marketing of biological control agents (BCAs). Statistical Data by IBMA (International Biocontrol Manifacturer’s Association).

Hajek Ann E., 2003. Natural Enemies: an introduction to biological control. Cambridge University Press, London. 378 pp

Jervis, M. & Ν. Kydd, 1996. Insect natural enemies: practical approaches to their study and evaluation.  Chapman & Hall, London.  491 pp

Price P.W., 1997. Insect ecology. John Wiley & Sons, New York. 874pp

Schowalter D.T., 2006. Insect Ecology. An ecosystem approach. Elsevier, London. 581pp